Vancomycin

Vancomycin là kháng sinh không sử dụng thường quy trong thú y. Thuốc chỉ được cân nhắc trong những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, khi việc lựa chọn kháng sinh khác không còn phù hợp hoặc không còn hiệu quả.

Vancomycin có thể được chỉ định trong các trường hợp nhiễm khuẩn Gram dương đa kháng thuốc, đặc biệt là khi vi khuẩn gây bệnh đã được xác định bằng kháng sinh đồ và cho thấy còn nhạy cảm với vancomycin. Các tác nhân thường được nhắc đến bao gồm Staphylococcus spp. kháng methicillin (MRSP/MRSA), Enterococcus spp. nhạy cảm với vancomycin (không phải VRE) và một số Streptococcus spp. đa kháng.

Thuốc chỉ nên được sử dụng trong bối cảnh nhiễm khuẩn nặng, đe dọa tính mạng, khi thất bại với các kháng sinh an toàn hơn hoặc ít ảnh hưởng đến y tế cộng đồng. Việc chỉ định cần có cơ sở lâm sàng rõ ràng, xét nghiệm hỗ trợ đầy đủ và đánh giá kỹ nguy cơ – lợi ích cho từng bệnh nhân cụ thể.

Trong một số trường hợp rất hiếm gặp, vancomycin đường uống có thể được cân nhắc để điều trị nhiễm Clostridium difficile tại đường tiêu hóa, chủ yếu nhằm tác dụng tại chỗ ở ruột. Tuy nhiên, chỉ định này ít gặp trong thực hành thú y và không được xem là lựa chọn thông thường.

⚠️ Lưu ý quan trọng: Vancomycin thuộc nhóm kháng sinh tối quan trọng trong y học người. Do đó, việc sử dụng trong thú y phải tuân thủ chặt chẽ nguyên tắc quản lý sử dụng kháng sinh (antimicrobial stewardship) và không được dùng cho mục đích dự phòng hay các nhiễm khuẩn thông thường.

Vancomycin hầu như không hấp thu qua đường tiêu hóa do phân tử lớn và tính phân cực cao. Vì vậy, khi dùng đường uống, thuốc gần như không vào vòng tuần hoàn mà chỉ phát huy tác dụng tại chỗ trong lòng ruột. Ngược lại, để đạt nồng độ điều trị toàn thân, vancomycin phải được dùng đường tiêm tĩnh mạch.

Sau khi tiêm tĩnh mạch, vancomycin phân bố chủ yếu vào dịch ngoại bào. Thuốc thâm nhập tương đối tốt vào nhiều mô và dịch cơ thể như phổi, tim, xương và mô mềm. Tuy nhiên, khả năng xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương kém, trừ khi có tình trạng viêm màng não, lúc này hàng rào máu–não bị phá vỡ và nồng độ thuốc trong dịch não tủy có thể tăng lên đáng kể.

Vancomycin gắn protein huyết tương ở mức trung bình (khoảng 30–55%), do đó phần thuốc tự do vẫn đủ lớn để phát huy tác dụng diệt khuẩn. Thuốc hầu như không bị chuyển hóa, điều này làm cho dược động học của vancomycin phụ thuộc nhiều vào chức năng thận.

Sự thải trừ của vancomycin diễn ra chủ yếu qua thận dưới dạng không đổi, thông qua lọc cầu thận. Thời gian bán thải có thể thay đổi đáng kể tùy theo chức năng thận của bệnh nhân. Ở động vật có suy thận, thuốc tích lũy nhanh, làm tăng nguy cơ độc tính trên thận, do đó cần hiệu chỉnh liều và/hoặc khoảng cách giữa các lần dùng.

Do mối liên quan chặt chẽ giữa nồng độ thuốc trong huyết tương và hiệu quả – độc tính, vancomycin thường được xem là kháng sinh cần theo dõi nồng độ (therapeutic drug monitoring) trong những ca điều trị kéo dài hoặc nặng, nếu điều kiện cho phép.