Diazepam

Diazepam được sử dụng phổ biến trong thú y nhờ tác dụng chống co giật mạnh, an thần và giãn cơ trung ương. Chỉ định quan trọng nhất là cấp cứu co giật, đặc biệt trong status epilepticus và các cơn co giật liên tiếp (cluster seizures). Thuốc có thể dùng đường tĩnh mạch để cắt cơn nhanh tại bệnh viện hoặc đường trực tràng để xử trí tạm thời tại nhà trước khi chuyển thú đến cơ sở thú y.

Trong gây mê – tiền mê, diazepam thường được phối hợp với ketamine, propofol hoặc opioid nhằm tăng hiệu quả an thần, cải thiện giãn cơ và hỗ trợ đặt nội khí quản. Ở mèo, phối hợp ketamine–diazepam là một phác đồ thường gặp.

Diazepam cũng được chỉ định trong các trường hợp co cứng cơ, tetanus hoặc co thắt cơ do tổn thương thần kinh trung ương. Ngoài ra, thuốc có vai trò kiểm soát run cơ và co giật trong một số ngộ độc thần kinh như permethrin (đặc biệt ở mèo), metaldehyde hoặc strychnine.

Trong hành vi học, diazepam có thể được dùng ngắn hạn để hỗ trợ điều trị rối loạn lo âu hoặc sợ hãi cấp tính, tuy nhiên không phải lựa chọn ưu tiên cho điều trị dài hạn do nguy cơ dung nạp và kích thích nghịch lý. Ở mèo, thuốc từng được sử dụng để kích thích ăn, nhưng hiện hạn chế do nguy cơ độc gan cấp khi dùng đường uống kéo dài.

Diazepam có đặc tính tan lipid cao, giúp thuốc khởi phát tác dụng nhanh nhưng cũng gây hiện tượng tái phân bố nhanh từ não sang mô ngoại vi, làm thời gian tác dụng lâm sàng tương đối ngắn.

Hấp thu

• Đường uống (PO): hấp thu tốt ở chó; ở mèo hấp thu có thể biến thiên.

• Đường tĩnh mạch (IV): tác dụng gần như tức thì.

• Đường trực tràng (PR): hấp thu nhanh, hữu ích trong xử trí co giật tại nhà.

• Đường tiêm bắp (IM): hấp thu thất thường, không khuyến cáo.

Phân bố

• Phân bố nhanh vào hệ thần kinh trung ương do tính tan lipid cao.

• Gắn protein huyết tương cao (≈85–99%).

• Qua được nhau thai và bài tiết vào sữa.

• Sau khi vào não, thuốc nhanh chóng tái phân bố về cơ và mô mỡ.

Chuyển hóa

• Chuyển hóa chủ yếu tại gan (hệ enzym cytochrome P450).

• Tạo các chất chuyển hóa có hoạt tính như desmethyldiazepam (nordiazepam), oxazepam và temazepam.

• Các chất chuyển hóa này có thể kéo dài tác dụng an thần khi dùng lặp lại.

Thải trừ

• Thải trừ chủ yếu qua thận dưới dạng đã chuyển hóa.

• Thời gian bán thải (ước tính):

  • Chó: khoảng 2–4 giờ.

  • Mèo: tương đương hoặc ngắn hơn, nhưng nhạy cảm hơn với độc tính gan khi dùng kéo dài.

Ý nghĩa lâm sàng

• Hiệu quả chống co giật đường IV thường ngắn do tái phân bố nhanh → có thể cần lặp liều hoặc chuyển sang thuốc tác dụng dài hơn (ví dụ phenobarbital hoặc levetiracetam).

• Ở bệnh nhân suy gan, chuyển hóa chậm có thể làm tăng nguy cơ tích lũy thuốc.