Apomorphine
Tên thuốc gốc: Apomorphine
Tên biệt dược: Emedog, Apokyn
Nội dung
Chỉ định
Chó & Chồn (Ferrets):
• Là thuốc ưu tiên số một dùng để gây nôn tại phòng khám nhằm loại bỏ dị vật hoặc chất độc ra khỏi dạ dày. Hiệu quả cao nhất nếu dùng trong vòng 2 giờ đầu tiên sau khi nuốt.
Mèo:
• Rất hiếm khi sử dụng vì thuốc không mang lại hiệu quả gây nôn tốt ở mèo. Ở mèo, bác sĩ thường chuộng dùng Dexmedetomidine hoặc Xylazine để gây nôn hơn.
Dược lực học
Apomorphine hoạt động bằng cách kích thích trực tiếp lên các thụ thể Dopamine tại vùng nhận cảm hóa học (CRTZ – Chemoreceptor trigger zone) ở hành não, từ đó gửi tín hiệu kích hoạt phản xạ nôn mửa. Mặc dù là một dẫn xuất của Morphine, nhưng nó không có tác dụng giảm đau.
Dược động học
Thuốc hấp thu rất kém và khó lường nếu dùng đường uống, do đó trên lâm sàng chỉ dùng đường tiêm hoặc nhỏ mắt (nhỏ vào túi kết mạc). Tiêm tĩnh mạch (IV) cho tác dụng gây nôn nhanh nhất (chỉ mất 1-5 phút), trong khi tiêm dưới da (SC) mất khoảng 13 phút. Nhỏ kết mạc mắt cũng cho tác dụng rất nhanh. Tình trạng nôn mửa thường kéo dài trong khoảng 30 đến 45 phút.
Chống chỉ định
• Các loài động vật không có khả năng nôn về mặt giải phẫu (thỏ, chuột, bọ ú…).
• TÌNH TRẠNG BỆNH NHÂN: Chống chỉ định ở thú cưng đang bị sốc, khó thở, hôn mê, co giật, hoặc bị liệt thanh quản/giảm phản xạ nuốt (nguy cơ cực cao bị hít chất nôn vào phổi gây viêm phổi hít).
• TÍNH CHẤT DỊ VẬT: Tuyệt đối không gây nôn nếu thú cưng đã nuốt phải vật sắc nhọn, hóa chất ăn mòn (axit mạnh, kiềm), pin hoặc xăng dầu. Việc nôn ra sẽ làm rách/bỏng thực quản lần thứ hai hoặc hít xăng dầu vào phổi.
• Cực kỳ thận trọng ở chó có mang đột biến gen MDR1 (nhạy cảm với thuốc).
Thận trọng - Cảnh báo
• An toàn cho người: Thuốc được Viện NIOSH (Mỹ) phân loại là chất độc hại (Hazardous drug). Bác sĩ và nhân viên thú y phải đeo găng tay và đồ bảo hộ khi pha chế và nhỏ mắt cho thú cưng.
Cách dùng chi tiết
Đối với đường dùng nhỏ mắt (rất phổ biến): Bác sĩ sẽ nghiền nhỏ 1 phần viên nén, pha với vài giọt nước muối sinh lý và nhỏ vào túi kết mạc (mí mắt dưới) của chó. Ngay khi chó đã nôn ra được dị vật/chất độc, bác sĩ phải lấy nước muối sinh lý xịt rửa trôi toàn bộ phần thuốc còn lại trong mắt để chó ngừng nôn.
Loài
Cách dùng
Lưu ý lâm sàng
Chó
Gây nôn cấp cứu:
• Tiêm tĩnh mạch (IV), tiêm bắp (IM) hoặc tiêm dưới da (SC): 0,04 mg/kg.
• Nhỏ mắt (Subconjunctival): 0,25 mg/kg (Pha từ viên nén. Nhớ rửa sạch mắt sau khi nôn thành công).
• Tiêm tĩnh mạch (IV), tiêm bắp (IM) hoặc tiêm dưới da (SC): 0,04 mg/kg.
• Nhỏ mắt (Subconjunctival): 0,25 mg/kg (Pha từ viên nén. Nhớ rửa sạch mắt sau khi nôn thành công).
IV là đường dùng cho kết quả nhanh nhất (1-5 phút).
Chồn (Ferrets)
Gây nôn cấp cứu (Extra-label):
• Tiêm tĩnh mạch (IV), IM hoặc SC: 0,01 – 0,04 mg/kg.
• Nhỏ mắt hoặc Uống: 0,25 mg/kg.
• Tiêm tĩnh mạch (IV), IM hoặc SC: 0,01 – 0,04 mg/kg.
• Nhỏ mắt hoặc Uống: 0,25 mg/kg.
–
Tác dụng phụ
• Toàn thân: Tác dụng phụ chính là buồn nôn và nôn mửa kéo dài hơn mức cần thiết. Có thể gây an thần nhẹ (ngủ gà).
• Mắt: Nếu dùng đường nhỏ mắt (kết mạc), thuốc có thể gây đỏ mắt, kích ứng hoặc viêm loét giác mạc. Để ngừng cơn nôn và giảm kích ứng, phải rửa thật sạch mắt bằng nước muối sinh lý ngay khi chó đã nôn đủ.
Quá liều và cách xử lý
Quá liều nặng có thể gây ức chế hô hấp/tim mạch, kích động hoặc nôn mửa không ngừng. Lưu ý quan trọng: Thuốc giải độc Naloxone có thể đảo ngược tác dụng an thần và ức chế hô hấp, nhưng Naloxone KHÔNG làm ngừng nôn (thậm chí có thể làm nôn lâu hơn). Để cầm nôn, phải tiêm Maropitant (Cerenia) hoặc Metoclopramide.
Tương tác thuốc
• Thuốc chống nôn (Metoclopramide, Maropitant, Ondansetron, Phenothiazines): Làm mất hoàn toàn tác dụng gây nôn của Apomorphine. (Chống chỉ định dùng chung với Ondansetron ở người vì gây tụt huyết áp nghiêm trọng).
• Thuốc ức chế thần kinh trung ương (Opioids, Dexmedetomidine, Thuốc an thần): Làm tăng tác dụng an thần, buồn ngủ và ức chế hô hấp.
Bảo quản thuốc
Bảo quản dạng viên nang và thuốc nước trong bao bì kín, tránh ánh sáng tuyệt đối. Cảnh báo: Khi pha viên nén thành dung dịch, nếu thấy nước thuốc đổi màu xanh lá cây hoặc xanh ngọc bích (do bị oxy hóa), PHẢI VỨT BỎ NGAY LẬP TỨC.
Thông tin dặn dò chủ nuôi
• Thuốc này là thuốc cấp cứu, chỉ được sử dụng bởi bác sĩ thú y tại phòng khám.
• Nếu chó của bạn lỡ nuốt phải dị vật hoặc bả chó/chất độc, bạn có tối đa khoảng 2 tiếng để đưa đến trạm thú y tiêm thuốc gây nôn. Nếu để quá lâu, dị vật đã trôi xuống ruột thì thuốc nôn không còn tác dụng (phải mổ).
• Sau khi nôn xong, chó có thể sẽ hơi lờ đờ, buồn ngủ. Đó là tác dụng phụ bình thường của thuốc.
Thông tin biên tập viên
Biên tập bởi đội ngũ HelloVet